Procurad'e moderare, Barones, sa tirannia, Chi si nono, po' vida mia, Torrades a pe's in terra!
Decclarada es' giaj sa gherra Contra de sa prepotentzia, Incomintza' sa passensia In su pobulu a mancare.
Mirade ch'est'atzendende Contra de bois su fogu; Mirade chi no e' zogu Chi sa cosa andat 'e veras;
Mirade chi sas aeras Menathana temporale; Zente cunsizzada male, Iscurtade sa 'oghe mia.
No apprettedas s'isprone A su poveru runzinu, Si non' in mesu caminu S'arrempellat appuradu;
Minzi ch'es lanzu e cansadu E no nde pode' prusu; Finalmente a fundu in susu S'imbastu nd'hat a ghettare.
Su pobulu chi in profundu Letargu fi' sepultadu, Finalmente despertadu, S'abbizza' ch'est in cadena,
Ch'ista' suffrende sa pena De s'indolentzia antiga: Feudu, lezze inimiga A bona filosofia.
Che ch'esseret una inza, Una tanca, unu cunzadu, Sas biddas hana donadu De regalu o a benedissione;
Comente unu cumone De bestias Berveghinas Sos homines e femìnas Han bendidu cun sa cria.
Pro pagas mizas de liras, E tale olta pro niente, Isclavas eternamente Tantas pobulassiones,
E migliares de persones Servint a unu tiranu. Poveru generu humanu, Povera sarda zenia!
Deghe o doighi familias S'han partidu sa Sardigna, De una manera indigna Si nde sun fattas pobiddas;
Divididu s'han sas biddas In sa tzega antighidade: Però sa presente edade Lu pensat rimediare.
Nasche' su Sardu soggettu A milli cumandamentos: Tributos e pagamentos Chi faghet a su Segnore
In bestiamen e laore In dinari e in natura; E paga' pro sa pastura, E paga' pro laorare.
Meda innantis de sos feudos Esistiana sas biddas, Et issas fini pobiddas De saltos e biddattones.
Comente a bois, Barones, Sa cosa anzena es passada? Cuddu chi bos l'ha' dada Non bos la podia' dare.
No es mai presumibile Chi voluntariamente Happa' sa povera zente Zedidu a tale derettu;
Su titulo ergo est'infettu, De infeudassione, E i sas biddas reione Tenen de l'impugnare.
Sas tassas in su prinzipiu Esigiazis limitadas, Dae pustis sunu istadas Ogni die aumentende,
A misura chi creschende Sezis andados in fastu, A misura chi in su gastu Lassezis s'economia.
No bos balet allegare S'antiga possessione; Cun minettas de presone, Cun castigos e cun penas,
Cun zippos e cun cadenas, Sos poveros ignorantes, Derettos esorbitantes Hazis fortzadu a pagare.
A su mancu s'impleerent In mantenner sa giustissia, Gastighende sa malissia De sos malos de su logu;
A su mancu disaogu Sos bonos poterant tenner, Poterant andare e benner Seguros per i sa via.
Es cussu s'unicu fine De ogni tassa e derettu, Chi seguru, e chi chiettu Sutta sa lezze si vivat;
De custu fine nos privat Su Barone pro avarissia. In sos gastos de giustissia Faghe' solu economia.
Su primu chi si presentat Si nominat offisiale, Fatta' bene o fatta' male Basta non chirche' salariu:
Procuradore o Notariu, O camareri o lacaju, Sia' murru o sia' baju, E' bonu pro guvernare.
Basta chi preste sa manu Pro fagher crescher sa rènta, Basta' chi fatta' cuntenta Sa buscia de su Segnore;
Chi aggiuet a su fattore A crobare prontamente, E s'algunu es renitente Chi l'iscat esecutare.
A boltas, de podattariu, Guverna' su cappellanu Sas biddas cun una manu Cun s'attera sa dispensa.
Feudatariu, pensa, Chi sos vassallos non tener Solu pro crescher sos benes, Solu pro l'iscorzare.
Su patrimoniu, sa vida, Pro difender, su villanu Con sas armas a sa manu Chere' ch'iste' notte e die;
Già ch'hat a esser gasie, Proite tantu tributu? Si non si nd'hat haer fruttu Es locura su pagare.
Si su Barone non faghet S'obligassione sua, Vassallu, de parte tua, A nudda ses obbligadu;
Sos derettos ch'ha' crobadu In tantos annos passados, Sunu dinaris furados E ti los deve' torrare.
Sas rentas servini solu Pro mantenner cicisbeas, Pro carrozzas e livreas, Pro inutiles servissios,
Pro alimentare sos vissios, Pro giogare a sa bassetta, E pro poder sa braghetta Fora de domo isfogare.
Pro poder tenner piattos, Bindighi e vinti in sa mesa, Pro chi potta' sa marchesa Sempre andare in portantina;
S'iscarpa istrinta, mischina, La faghet andare a toppu, Sas pedras punghene troppu E non pode' camminare.
Pro una littera solu Su vassallu, poverinu, Faghe' dies de caminu A pe', senz'esser pagadu,
Mesu iscurzu e isporzadu, Espostu a dogni inclemenzia; Eppuru tene' passienzia, Eppuru deve'cagliare.
Ecco comente s'implea De su poveru su suore! Comente, Eternu Segnore, Suffrides tanta ingiustissia?
Bois, Divina Giustissia, Remediade sas cosas, Bois, da ispinas, rosas Solu podides bogare.
O poveros de sas biddas, Trabagliade, trabagliade Pro mantenner in zittade Tantos caddos de istalla,
A bois lassan sa palla, Issos regoglin su ranu: E pensan sero e manzanu Solamente a ingrassare.
Su Segnor Feudatariu A sas undighi si pesa': Da e su lettu a sa mesa, Da e sa mesa a su giogu:
E pustis, pro disaogu Andat a cicisbeare; Giompid'a iscurigare: Teatru, ballu, allegria.
Cantu differentemente Su vassallu passa' s'ora! Innantis de s'aurora Già es bessidu in campagna;
Bentu o nie in sa muntagna, In su paris, sole ardente. O poverittu! Comente Lu podet agguantare?
Cun su zappu e cun s'aradu Pelea' tota sa die; A ora de mesu die Si ziba' de solu pane.
Mezzus paschidu e' su cane De su Barone, in zittade, S'es' de cudda calidade Chi in falda solen portare.
Timende chi si reforment Disordines tantos mannos, Cun manizzos et ingannos Sas Cortes hana impediu;
Et isperdere han cherfidu Sos patrizios pius zelantes, Nende chi fin petulantes E contra sa Monarchia.
Ai cuddos ch'in favore De sa patria han peroradu, Chi s'ispada hana 'ogadu Pro sa causa comune,
O a su tuju sa fune Cherian ponner, meschinos! O comente a Giacobinos Los cherian massacrare.
Però su Chelu ha' difesu Sos bonos visibilmente, Atterradu ha' su potente, Ei s'umile esaltadu.
Deus, chis 'es declaradu Pro custa patria nostra, De ogn'insidia bostra Isse nos hat a salvare.
Perfidu Feudatariu! Pro interesse privadu Protettore declaradu Ses de su Piemontesu.
Cun issu ti fist'intesu Cun meda fazilidade; Isse pà pada in zittade, E tue in bidda a porfia.
Fi' pro sos Piemontesos Sa Sardigna una cuccagna; Che in sas Indias d'Ispagna Issos s'incontrant inoghe;
Nos alzaia' sa 'oghe Finzas unu camareri; O plebeu o cavaglieri, Si deviat umiliare.
Issos da e custa terra Ch'hana 'ogadu miliones Benian senza calzones E si nd'andaian gallonados.
Mai ch'esserent istados Chi ch'hana postu su fogu! Malaitu cuddu logu, Chi creia' tale zenia!
Issos inoghe incontràna Vantaggiosos imeneos Pro issos fin sos impleos, Pro issos fin sos onores,
Sas dignidades mazores De cheia, toga e ispada: E a su Sardu restàda Una fune a s'impiccare.
Sos disculos nos mandàna Pro castigu e curressione, Cun paga e cun pensione, Cun impleu e cun patente.
In Moscovia tale zente Si mandat a sa Siberia, Pro chi morza' de miseria, Però no pro guvernare.
Intantu in s'Isula nostra Numerosa giuventude De talentu e de virtude Oziosa la lassàna:
E si alguna nd'impleanàna Chircaian su pius tontu, Pro chi lis torrat a contu Cun zente zega a trattare.
Si in impleos subalternos Algunu Sardu avanzàda In regalos no bastàda Su mesu de su salariu,
Mandare fi' nezessariu Caddos de casta a Turinu, E bonas cassas de binu, Muscadellu e malvasia. Tirare a su Piemonte Sa prata nostra e i s'oro Es de su governu insoro Massima fundamentale.
Su Regnu, ande' bene o male, No lis importa niente, Antis, creen incumbeniente Lassarelu prosperare.
S'Isula hat arruinadu Custa razza de bastardos; Sos pivilegios sardos Issos nos hana leadu,
Da e sos Archivios furadu Nos hana sa mezzus pezzas, E che iscritturas bezzas L'has hana fatta' bruiare.
De custu flagellu, in parte, Deus nos ha' liberadu; Sos Sardos ch'hana 'ogadu Custu dannosu inimigu;
E tue li ses amigu, O sardu Barone indignu; E tue ses in s'impignu De nde lu fagher torrare!
Pro custu, iscaradamente, Preigas pro Piemonte, Falzu! Chi portas in fronte Su marcu de traitore;
Fizas tuas tant'honore Faghent a su furisteri, Mancari sia' basseri, Basta chi Sardu no sia'.
S'accas'andas a Turinu, Inie basare dès A su Ministru sos pes, E ater su ..., già m'intendes,
Pro ottenner su chi pretendes Bendes sa patria tua, E procuras forsi a cua Sos Sardos iscreditare.
Sa buscia lassas inie, Et in premiu nde torras Una rughitta in pettorras, Unu giae in su traseri;
Pro fagher su quarteri Sa domo has arruinadu, E titulu has acchistadu De traitore e ispia.
Su Chelu no lassa' sempre Sa malissia triunfare; Su mundu dee' reformare Sas cosas ch'andana male;
Su sistema feudale Non pode' durare meda, Custu bender pro moneda Sos Pobulos, dee' sensare.
S'homine chi s'impostura Haia' già degradadu, Pare' chi a s'antigu gradu Alzare cherfa' de nou;
Pare' chi su rangu sou Pretenda s'humanidade ... Sardos mios, ischidade E sighide custa ghia.
Custa, pobulos, e' s'ora D'estirpare sos abusos! A terra sos malos usos, A terra su dispotismu!
Gherra, gherra a s'egoismu, E gherra a sos oppressores, Custos tirannos minores Es prezisu umiliare.
Si no, calchi die a mossu Bo nde segade' su didu: Como ch'e' su filu ordidu A bois toccat a tessere;
Minzi chi poi det essere Tardu s'arrepentimentu; Cando si tene' su bentu Es prezisu bentulare.